Protect the climate - home

2 stopnie więcej – i co z tego?

Ochrona klimatu na poziomie lokalnym

jako czynnik w walce z ubóstwem

Zmiany klimatu – co to jest?

Góra lodowa
© prywatne

Zmiany klimatu – co to jest?

Klimat czy pogoda?

Zmienne warunki atmosferyczne w określonym miejscu nazywamy pogodą. Należą tu czynniki takie jak: czy świeci słońce czy też pada deszcz, czy jest ciepło czy zimno. Klimat natomiast, jest to ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim, z reguły przynajmniej 30 lat. W przeciwieństwie do pogody, która często zmienia się bardzo szybko, klimat, który można określić jako „średnia pogodowa” zmienia się w danym regionie bardzo powoli.

Zmiany klimatyczne w historii, oraz w chwili obecnej

W długiej historii planety ziemi dochodziło często do zmian klimatycznych. Przykładowo, podczas ostatniej epoki lodowcowej, która zakończyła się przed około 10.000 lat, terytorium dzisiejszych Niemiec było w większości pokryte grubą warstwą lodu. Także jednak w ciągu ostatniego tysiąclecia klimat na ziemi zmienił się: po jak do tego czasu w miarę ciepłym średniowieczu nadszedł na początku 15 wieku okres zimny, tzw. „mała epoka lodowcowa”, który trwał do 19 wieku.

Czym różni się zatem globalne ocieplenie, które obserwujemy od drugiej połowy minionego stulecia, od dotychczasowych zmian klimatu? Po raz pierwszy, przyczyny ochłodzenia lub ocieplenia klimatu, nie leżą w naturalnych procesach takich jak wahania w nasłonecznieniu lub też erupcje wulkanów. Naukowcy stwierdzili natomiast, że równolegle do globalnego wzrostu temperatury doszło do wzrostu ilości gazów cieplarnianych w atmosferze.

Za pomocą odwiertów w lodowcach można odczytać skład atmosfery z ostatnich 800.000 lat. Stężenie CO2 w tym okresie i do początków rewolucji przemysłowej wahała się pomiędzy około 200 ppm (parts per million, 1 ppm = 0,0001 procent) i 300 ppm. Od tego czasu wzrosła ona jednak do ponad 390 ppm i w ciągu kilku lat przekroczy granicę 400 ppm. Zwiększoną ilość gazów cieplarnianych można przypisać działaniom człowieka – po raz pierwszy to człowiek doprowadza do zmian klimatycznych. Poprzez wzrost ilości tych gazów, nasila się naturalny efekt cieplarniany a na skutek tego: robi się cieplej.

Naturalny efekt cieplarniany

grafika informacyjna: efekt cieplarniany

Energia słoneczna dociera do ziemi w postaci promieniowania krótkofalowego. Następnie jest ono odbijane z powrotem w kosmos w postaci długofalowego promieniowania cieplnego (podczerwieni). Część tego promieniowania nie opuszcza jednak atmosfery, i jest przy udziale pary wodnej oraz gazów cieplarnianych (głównie dwutlenku węgla i metanu) w niej zatrzymywana. W ten sposób promieniowanie pozostaje w atmosferze i nagrzewa powierzchnię ziemi jak i bliską jej atmosferę. Ten tak zwany naturalny efekt cieplarniany ma dla życia na ziemi ogromne znaczenie. Bez niego bowiem, średnia temperatura powierzchni ziemi wynosiłaby zamiast średnio +15 °C, jedynie około -18 °C. Para wodna oraz gazy cieplarniane, które istnieją już od zawsze w atmosferze, także bez wypływu ludzi, funkcjonują w pewnym sensie podobnie jak szklany dach w szklarni. Promienie słoneczne mogą przenikać prawie bez przeszkód, długofalowe promieniowanie cieplne pozostaje jednak „uwięzione” wewnątrz szklarni.

Antropogeniczny efekt cieplarniany

Przyczyną spowodowanych przez działalność człowieka zmian klimatu jest tzw antropogeniczny efekt cieplarniany. Od początków uprzemysłowienia w celu uzyskania energii ludzie spalają duże ilości paliw kopalnych takich jak węgiel, ropa naftowa czy też gaz ziemny. Podczas spalania tych paliw, zawarty nich pierwiastek węgla uwalniany jest w formie gazowej jako dwutlenek węgla (CO2) i tak przedostaje się on do atmosfery. W ten sposób w atmosferze wzrasta stężenie CO2 i innych wpływających na klimat gazów. Takim gazem jest na przykład Metan (CH4), który jest w dużych ilościach emitowany z rolnictwa. Aktualne stężenie CO2 i metanu w atmosferze jest wyższe niż w jakimkolwiek momencie wcześniejszej historii naszej planety.

Dzięki pomiarom izotopowym wiemy na pewno, że za podwyższonym stężeniem CO2 w atmosferze stoją działania człowieka. Pochodzący z ze spalania paliw kopalnych dwutlenek węgla ma bowiem inny stosunek izotopów 13C i 12C niż CO2 pochodzący z innych źródeł takich jak np. erupcje wulkanów. Czynniki antropogeniczne powiększają teraz naturalny efekt cieplarniany. Wraz z wzrostem temperatury zmienia się też klimat. Najważniejsze źródła gazów cieplarnianych to elektrownie, transport, przemysł, rolnictwo oraz zupełny zrąb lasów.

Jakie skutki przynoszą ze sobą zmiany klimatu?

W porównaniu do czasów epoki przedindustrialnej temperatura wzrosła o około 0,8 °C. W porównaniu do wcześniejszych, naturalnych wahań temperatury jest to ogromnie szybki wzrost mający globalne konsekwencje: w ciągu ostatnich dziesięcioleci rozciągnięcie arktycznej pokrywy lodowcowej w okresie lata zmniejszyło się o ponad 20 procent; poziom morza podniósł się w przeciągu ostatniego stulecia o 12 do 22 cm i wzrasta dalej o kolejne 3,3 mm rocznie; lodowce w Alpach straciły już ponad połowę swojej wielkości – i szybkość tego zjawiska wzrasta; ekstremalne warunki pogodowe, takie jak huragany czy powodzie po gwałtownych ulewach, zdarzają się nie tylko częściej, ale także występują z większą intensywnością. Także w Ameryce Południowej można zaobserwować wiele zmian. Lodowce w Andach znacznie skurzyły się w ostatnich latach a niektóre z nich zniknęły prawie całkowicie. Coraz częściej występujące okresy suszy zagrażają plonom z rolnictwa a także zaopatrzeniu w wodę pitną. Jednocześnie często dochodzi do gwałtownych burz i ulew powodujących osuwiska i powodzie. Wzrastające temperatury sprzyjają rozmnażaniu się komarów, które przenoszą choroby takie jak malaria czy denga, i ich rozprzestrzenianiu się w regionach, których klimat dotychczas był dla nich zbyt zimny. Zmiany klimatu zagrażają także ilości występujących gatunków, ponieważ właśnie te strefy z dużą biologiczną różnorodnością, jak np. Amazonia, są bardzo wrażliwe na zmiany temperatury lub częstotliwości i wielkości opadów.

Cel 2 stopni celsjusza

Międzynarodowa polityka klimatyczna orientuje się na celu, ograniczenia globalnego ocieplenia do maksymalnie 2 °C ponad poziomem z czasów przedindustrialnych. Przekroczenie tej granicy grozi fatalnymi, nieodwracalnymi skutkami dla globalnego klimatu oraz ekosystemu.

Klimat planety ziemi to bardzo złożony system. W przypadku przekroczenia pewnych progów, znacznie wzrasta prawdopodobieństwo nagłych i ekstremalnych zmian z katastrofalnymi skutkami dla globalnego ekosystemu. Dużym problemem są także tzw. sprzężenia zwrotne dodatnie, czyli samowzmacniające się procesy, które dodatkowo przyśpieszają zmiany klimatyczne i wywołują nieodwracalne globalne ocieplenie. Procesy te określane są, jako punkty przełomowe (w angielskim: „tipping points”). Gdy na przykład, poprzez wzrost temperatury, topnieje syberyjska wieczna zmarzlina - do atmosfery uwalniane są duże ilości metanu. Gaz ten powiększa efekt cieplarniany. Gdy topnieje lód Arktyki, bezpośrednim skutkiem jest wzrost poziomu morza. Jednocześnie jednak, zmniejsza się także Albedo, czyli stosunek promieniowania słonecznego odbitego do padającego, co dodatkowo zwiększa temperaturę. Gdy promieniowanie słoneczne trafia na jasną pokrywę lodową jest od niej w większości odbijane, trafiając na leżący pod lodem ocean natomiast – jest ono znacznie bardziej absorbowane. Na skutek tego ocean oraz graniczące z nim masy powietrza nagrzewają się.

Co trzeba zrobić?

Istnieją dwie strategie w obcowaniu ze zmianami klimatu:

Redukcja emisji gazów cieplarnianych

Jedna ze strategii polega na ograniczeniu zmian klimatu do maksymalnie 2 °C w porównaniu do poziomu przedindustrialnego, aby w ten sposób zmniejszyć szkody klimatu dla całej kuli ziemskiej. Zgodnie z prognozami, do dotychczasowego wzrostu temperatury o 0,8 °C dojdzie jeszcze dalszy, nieunikniony wzrost o 0,5 °C. Gazy cieplarniane, które są powodem tego kolejnego wzrostu temperatury znajdują się już w atmosferze, ocieplenie jednak następuje z opóźnieniem czasowym. Dlatego też, „cel-2-stopni” jest celem bardzo ambitnym. Aby go osiągnąć, emisja gazów cieplarnianych musi zostać do roku 2050 zredukowana w porównaniu do roku 1990 o co najmniej 50 procent, a w krajach uprzemysłowionych nawet o 80 do 95 procent.

Obecnie jednak globalna emisja gazów cieplarnianych nadal wzrasta. „Cel-2-stopni” może więc zostać osiągnięty tylko w przypadku gdy organy polityczne oraz gospodarcze na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym oraz globalnym zmienią swoją strategię w najbliższych latach i przeprowadzą decydujące działania. Należy tutaj m.in. wymienić pozyskiwanie prądu elektrycznego z odnawialnych źródeł energii (zamiast paliw kopalnych jak węgiel i ropa naftowa), promowanie pojazdów o napędzie elektrycznym, zwiększenie efektywności w zarządzaniu energią elektryczną w przemyśle oraz gospodarstwach domowych, a także ochronę lasów na całym świecie. Odpowiedzialność ponoszą jednak nie tylko polityka i gospodarka, także każdy z nas jest zobowiązany do dodania swojego wkładu: czy to przez aktywność polityczną lub zachęcania biznesu do działania zgodnie z ochroną klimatu, poprzez oszczędzanie prądu w gospodarstwach domowych, ograniczenie podróży lotniczych, czy też podróżowaniu rowerem lub środkami komunikacji miejskiej zamiast samochodem.

Przystosowanie się do zmian klimatu

  • Lateinamerika-Zentrum e.V. on facebook
  • Lateinamerika-Zentrum e.V. Youtube-Channel

Newsletter

Chcecie Państwo być zawsze na bieżąco? Proszę zamówić nasz Newsletter.

Zamów Newsletter » 

 

Forum

Chcecie Państwo dodać słówko od siebie?
Dyskutujcie z nami na forum.

Do forum » 

 

Ankieta

Jakie jest Państwa zdanie na ten temat?

Do ankiety »